حامدی

پس از ارائه راهکارهای متفاوت برای ایجاد ابزاری با کاربرد فروش استقراضی در بازار سرمایۀ کشور، با دستور ریاست سازمان بورس و اوراق بهادار، اجرایی شدن این ابزار در دستور کار سازمان قرار گرفته است. میثم حامدی، مدیر گروه بازارها و ابزارهای مالی مرکز پژوهش، توسعه و مطالعات اسلامی طی یادداشتی اطلاعاتی دربارۀ فرایندی که در راه‌اندازی این ابزار در حال طی شدن است در اختیار سنا قرار داده که در پی می آید.

*میثم حامدی، مدیر گروه بازارها و ابزارهای مالی مرکز پژوهش، توسعه و مطالعات اسلامی

فروش استقراضی یکی از ابزارهایی است که در حالت متعارف به دو منظور مورد استفاده قرار می‌گیرد: ۱- عایدی گرفتن از بازار منفی؛ ۲- ثابت نگه داشتن قیمت یا قفل کردن روی آن. فردی که دارای موقعیت مالکیت عینی یا Long است، در صورت افزایش قیمت از عایدی برخوردار می‌شود. اما در سوی دیگر، فردی که سهم در اختیار ندارد و تصور وی بر این است که قیمت سهم کاهش خواهد یافت، اقدام به استقراض سهم می‌ کند و با فروش سهم در بازار، پس از پایین آمدن اقدام به خرید سهم و بازپس دادن قرض می کد. در این حالت قرض گیرنده با فروش سهم به قیمت بالاتر و خرید سهم به قیمت پایین‌تر، سود کسب می‌کند. در حالت دیگر نیز، فردی که سهمی در اختیار دارد که قیمت آن را ارزنده می‌پندارد و تمایل به حفظ همین قیمت فعلی در کنار حفظ مالکیت سهم دارد، تعداد مشابه سهمی که در اختیار دارد را به صورت استقراضی می‌فروشد. در این حالت سهامدار خود را در مقابل بالا یا پایین آمدن قیمت پوشش داده است (در صورت بالا رفتن قیمت در موقعیت عینی یا long سود و در موقعیت استقراضی زیان می‌کند و بالعکس اگر قیمت پایین آید در موقعیت عینی زیان و در موقعیت استقراضی سود کسب می‌کند). به این فرایند فروش استقراضی در مالی متعارف اطلاق شده است.

این فرایند معمولاً از طریق کارگزاری‌ها با انعقاد قراردادی به‌عنوان قرارداد مارجین و افتتاح حساب مارجین مدیریت می‌شود. با افتتاح حساب مارجین، کارگزار دو نوع اعتبار در اختیار مشتری قرار می‌دهد: اعتبار به شکل وام نقدی و اعتبار به شکل سهام؛ که یکی خرید اعتباری و دیگری فروش استقراضی (و همچنین وام به شکل سهمی) هستند. لذا خرید اعتباری و فروش استقراضی را می‌توان دو روی یک سکه مفروض دانست.

مانند هر قرض دیگری که همراه با شرط پرداخت سود، ربوی می‌شود، پرداخت سود در قرض روی سهام نیز ربوی شده و موجب حرمت آن می‌شود.از آنجایی که وجود ابزاری با کاربرد فروش استقراضی برای به تعادل رسیدن بازار و دو طرفه شدن آن ضرورت دارد، راهکارهای مختلفی از سال ۱۳۸۷ در کمیتۀ فقهی سازمان مطرح شده است اما غالباً مشکلات فنی طرح‌های مطرح و فقدان عزم لازم برای اجرایی شدن آن، موجب شده تاکنون این ابزار در بازار سرمایه جایگاهی نداشته باشد.  در پایان سال ۹۷ با دستور ریاست سازمان، تدوین دستورالعمل و ایجاد زیرساخت‌های فنی در دستورکار قرار گرفت. همچنین پیشنهاد جدیدی که مبتنی بر مدل صلح و وکالت بود، به کارگیری این ابزار را با انطباق بیشتر با کاربرد فروش استقراضی متعارف امکانپذیر کرد.

جلسات متعددی در مرکز پژوهش، توسعه و مطالعات اسلامی برای نهایی‌سازی مدل و تبیین نقش برای ذینفعان مختلف برگزار و مقرر شد تا این ابزار با محوریت کارگزاران اجرایی شود. همچنین با تصویب مدل در کمیتۀ فقهی سازمان، حرکت در جهت راه‌اندازی این ابزار تسهیل شده است. پس از نهایی شدن مدل، پیشنویس دستورالعمل در کمیتۀ تدوین مقررات مطرح شده و در حال حاضر دستورالعمل در کمیتۀ تدوین مقررات با حضور بخش‌های مختلف سازمان و نمایندگان شرکت‌های بورس و فرابورس، شرکت مدیریت فناوری، کانون کارگزاران، کارگزاری‌ها و OMSها در حال بررسی است. فعلاً اعضای کمیته نامی که برای این ابزار برگزیده‌اند، «فروش تعهدی» است و پیشنهادهایی هم برای نام‌گذاری این ابزار به‌عنوان «فروش بازگشتی» یا «فروش اعتباری» نیز مطرح شده است اما هیچ یک از نام‌های فوق قطعی نیست.

آنچه فعلاً در کمیتۀ تدوین مقررات در حال بحث و بررسی است، اعطای وکالت فروش در ذیل عقد صلح از سوی مالک سهام به متقاضی فروش تعهدی است و تعهد متقاضی بر بازگرداندن مثل سهم درصورت تقاضای مالک یا به صلاحدید خود است. وجه حاصل از فروش تعهدی نیز به سفارش مالک، در گزینه‌های از پیش تعیین شده سرمایه‌گذاری می‌شود. دسترسی به سامانه‌ها و چارچوب‌های تبیین شده در دستورالعمل نیز از طریق انعقاد قرارداد مشتری با کارگزاری حاصل خواهد شد.  گرچه مدل ارائه شده از منظر فقهی مورد توافق تمام ذینفعان است اما نکات زیادی وجود دارند که بدون توجه به آنها نمی‌توان راه‌اندازی این ابزار را قطعی دانست.  به ویژه اینکه یک طرف استفاده از این ابزار، فعالان حرفه‌ای بازار هستند و اجرایی شدن این ابزار باید با اخذ نظرات آنها دربارۀ اسلوب تبیین شده نهایی شود

ارسال نظر

شما در حال پاسخ به نظر «» هستید.
4 + 1 =

پربازدیدترین

آخرین‌های یادداشت‌ها