ربات

در سال‌های اخیر پیشرفت تکنولوژی بی‌سابقه‌ای از جمله دیجیتالی شدن، اتوماسیـون، هـوش مصنوعی و مـه‌داده‌ها (Big Data) را در زندگی روزمره شاهد بوده‌ایم. این موضوع، صعود مداوم اقتصاد جهانی پس از چند سال را به بار آورده است، در حالیکه اکنون با کاهش چشمگیر آن روبرو هستیم و علت آن را سیاست‌گذاری‌ها و ابهامات سیاسی موجود در بسیاری از نقاط جهان می‌دانند.

در اینجا سوالاتی مطرح می‌شود از جمله: چگونه سیاست گذاران می‌توانند با مسائل اقتصادی مانند بهره‌وری، عدم موفقیت بازار، تخصیص منابع و سایر موارد این چنینی مقابله کنند؟ داده‌ها و روش‌های جدید چه بینشی به دست‌اندرکاران این حوزه ارائه می‌دهند؟

بسیاری از محققان در حوزه اقتصاد و پیشرفت فناوری در کشورهای مختلف تحقیقاتی انجام داده‌اند که با دسترسی به آن داده‌ها، تجزیه و تحلیل آنها، می‌توان به صورت بهینه از فناوری‌های جدید استفاده نموده و چالش‌های باقی مانده، خطرات و آسیب‌پذیری‌ها را برطرف نموده و رشد پایدار اقتصادی را در کشورها ایجاد کرد.

«صندوق بین‌المللی پول (IMF)» بعنوان یک نهاد پولی مستقل جهانی است که بالابردن همکاری مالی، کنترل و کاهش فقر، کمک به رشد اقتصادی و بازار کار در سطح بین‌المللی، ایجاد تسهیلات مالی برای کشورهای عضو را جزء اهداف اصلی خود قرار داده است. هرچند اهداف آن از زمان تاسیس در سال ۱۹۴۵ تاکنون تغییری نکرده است ولی نوع عملکرد آن که نظارت، کمک تخصصی و مالی به کشورهای عضو است را همگام با بالارفتن تقاضای اعضایش تغییر داده است. 

این نهاد در جدیدترین فصلنامه تحقیقاتی خود در سال ۲۰۱۹  تحت عنوان «سوالات قدیمی با پاسخ‌های جدید» اقدام به ارائه مقالات محققان در حوزه فناوری و اقتصادی کرده است.  مطلب پیش رو بطور مختصر تاثیرات ربات‌ها  بر اقتصاد و بازار پول را ارائه می‌دهد.

شاید تاکنون به وضوح مشاهده کرده باشید که ربات‌ها و هوش مصنوعی در حال تغییردادن ساختار تولید در مناطق مختلف و کشورها بوده‌اند. البته این اولین بار نیست که چنین تحول عمیقی اتفاق افتاده است. چرا که پیشتر در اواخر قرن بیستم، تحول ناشی از انقلاب صنعتی موجب شد تا ۲۵ درصد نیروی کار از بخش کشاورزی به بخش‌های تولیدی سوق داده شوند.

آیا ادامه تحولات فن‌آوری به سود همه خواهد بود؟ یا اینکه موجب تضاد بیشتر خواهد شد؟ چه سیاست و تمهیداتی نیازمند آمادگی برای فردای بهتر است؟

 فرصت‌ها و چالش‌های مختلف کشورها

کشورهای اقتصادی گروه ۲۰ برای رسیدگی به پیامدهای اقتصادی و تغییرات جمعیتی، شرایط و موقعیت‌هایی را بطور اتوماتیک فراهم می‌کنند

گاهی اوقات این اقدامات با افزایش نابرابری درآمد همراه بوده و موجبات آسیب شغلی برای نیروی کار فراهم می‌کند.

جالب است بدانید کشورهایی که با پیری جمعیت مواجه هستند با چالش رو به رشد تعداد بازنشستگان و نیروی کار کمتر روبرو هستند. اینجاست که برای حفظ استانداردهای زندگی، جایگزینی نیروی کار از کارافتاده با ربات‌ها می‌تواند مورد استقبال بی‌نظیر قرار گیرد. نمونه بارز آن، شرکت اشنایدر در ژاپن است. کشورهای گروه ۲۰، علاوه بر داشتن چالش مقابله فوری با حل موضوع پیامدهای شغلی و تضاد درآمد، با جایگزینی فن ‌آوری‌های جدید در مشاغل و از همه مهمتر داشتن مهارت نیز روبرو هستند.

برای کشورهای جنوب صحرای آفریقا، چالش‌ها متفاوت است. در این مناطق هدف این است که میزان جمعیت از یک میلیارد نفر در سال ۲۰۱۸ به ۱.۷ میلیارد نفر در سال ۲۰۴۰ میلادی برسد. برای دستیابی به این هدف، کشورهای این منطقه باید ۲۰ میلیون شغل در سال طی دو دهه آینده ایجاد کنند. حال برخی این چالش را دارند که وجود ربات‌ها می‌تواند رسیدن به این موضوع را دشوار کند. البته پیشرفت‌های فناوری می‌تواند هزینه‌های پایین نیروی کار را همراه داشته باشد و فرصت‌هایی را برای جهش و توسعه فراهم کند.

امـروزه نمونه‌هـای بسیـاری از فن‌آوری در آفریقـا مشاهـده می‌شود. به عنـوان مثـال: گستـرش «پـول موبایلـی (mobile money)» در شرق آفریقا، ترکیب موتور و دوچرخه مثل بودابوداس در اوگاندا، انتقال خون به مراکز درمانی از راه دور توسط هواپیماهای بدون سرنشین.

مدل‌سازی چارچوب تفکر در مورد پیامدهای اتوماسیون

 صندوق بین‌المللی پول به همراه محققانی به نام‌ «پرالتاآلوا» و «رویتمن» در سال ۲۰۱۸، تاثیر اتوماسیون را بر رشد و توزیع درآمد در اقتصادهای گروه ۲۰ را مورد مطالعه قرار دادند. آنها به مدل‌های اقتصاد بسته با پیوندهای بین بخشی غنی روی آوردند که قادر است با داده‌های کلان و خانوارها مطابقت کند.

این محققان با شبیه‌سازی این موضوع به این نتیجه رسیدند که برای اقتصادهای گروه ۲۰، خیلی آسانتر است که سرمایه را برای کار، بهره‌وری بالاتر و رشد اقتصادی جابجا کنند.  در عین حال، این امر از طریق درآمد حاصل از سرمایه و کار با مهارت بالاتر منجر به افزایش نابرابری نیز می‌شود. همچنین آنان مشاهده کردند توزیع مجدد موجب هزینه بهره‌وری می‌شود. اما با طراحی سیاست صحیح، همه گروه‌های درآمد می‌توانند بهره‌مند شوند.

«عبدیچو» و دیگران (۲۰۱۸) تحقیقات خود را با تحقیقات محققان دیگری همچون «برگ»، «بوفی»، و «زانا» مورد بررسی قرار داده و رویکرد مدل‌سازی اصلی را با در نظرگرفتن شرایط دو منطقه هدف در سال  ۲۰۱۸  مطابقت دادند.  در این تحقیقات، دو فرضیه روبات و نیروی کار در نظر گرفته شده بود. آنان مشاهده کردند که این مناطق فقط در سطح بهره‌وری متفاوت هستند. می‌توان نیروی کار و ربات‌ها  را جایگزین و یا مکمل یکدیگر کرد.

اگر ربات‌ها را جایگزین نیروی کارکنند، افزایش بهره‌وری ربات منجر به واگرایی در تولید ناخالص داخلی سرانه به نفع اقتصادهای پیشرفته می‌شود. سرمایه‌گذاری در ربات‌ها  همراه با سود بیشتر و کاهش نیروی کار در دو منطقه خواهد بود. حال اگر نیروی کار و ربات مکمل یکدیگر باشند، نتیجه آن، افزایش همگرایی تولید ناخالص داخلی سرانه با اقتصادهای پیشرفته خواهد شد. به عبارت ساده‌تر کسب بهره‌وری بیشتر از طریق سرمایه‌گذاری در ربات‌ها و ارتقای نیروی کار، نسبتا ارزان و سودآور خواهد بود.

تجزیه و تحلیل سناریو برای تفکر در خصوص عدم قطعیت‌های اساسی

شاید پیش‌بینی رابطه بین ربات ‌ها  و نیروی کار دشوار باشد. به عبارت دیگر، در برخی مشاغل ربات‌ها  جایگزین نیروی کار می‌شوند و در برخی دیگر هم که در حال حاضر وجود دارد و یا در آینده ایجاد خواهد شد، نیاز است که نیروی کار انسانی بجای ربات‌ها  وجود داشته باشند. لذا به دلیل وجود این عدم اطمینان همکاری ربات‌ها  و نیروی کار، عبدیچو و دیگران (۲۰۱۸) به تجزیه و تحلیل سناریو می‌پردازند تا آینده کار در کشورهای جنوب صحرای آفریقا را بررسی کنند. به این منظور سه سناریو ترسیم می‌شود.

سناریوی اول، «طلوع آفریقا (Africa Arisen)» نام دارد. در این سناریو، فناوری موجب افزایش بهره‌وری می‌شود و یکپارچگی اقتصادهای سراسر جهان را به همراه دارد. این موقعیت‌ها و فرصت‌ها در کشورهای جنوب صحرای آفریقا با موفقیت در حال اجرا است و یک طبقه متوسط پر جنب و جوش در حال ظهور را ایجاد می‌کند.

با این حال، در این نوع سناریو، وجود اقتصاد کاره‌ای (gig economy)، یعنی انتقال مکرر شغل و نوسانات درآمد به صورت هنجار وجود دارد.

سناریوی دوم، «آفریقا برای آفریقا (Africa for Africa)» است. در این سناریو، اقتصادهای پیشرفته به سیاست‌های حمایتگرانه روی می‌آورند. غالبا کارگران تعدیلی به دلیل وجود فناوری در مشاغل، متقاضی این سیاست‌ها هستند. آمار و نمودارهای بدست آمده بیانگر آن است که کشورهای جنوب صحرای آفریقا، در مسیر ادغام منطقه‌ای که رشد اقتصادی را به همراه دارد، پیش می‌روند.

در این سناریو، دولت‌ها با داشتن درآمدهای مالیاتی محدود، جهت رفع نیازهای آموزشی، بهداشتی و زیرساخت‌ها با چالش روبرو هستند.

سناریوی سوم، «آفریقای رها (Africa Adrift)» نام دارد که در آن اتوماسیون سریع منجر به تجدید ساختار در تولید برای توسعه اقتصادی می‌شود.

در کشورهای جنوب صحرای آفریقا، سیاست‌های توسعه یافته به واسطه تحولات جهانی خنثی و اکثر اقتصادها یا راکد شده و یا دچار بدهی می‌شوند. مشاغل غیررسمی که در امرار معاش مردم تاثیرگذار هستند مانند کشاورزی و مشاغلی هم که با بهره‌وری پایین هستند، همچنان غالب می ‌مانند.

خط مشی‌های امروز برای مشاغل فردا

نکته حائز اهمیت این است که برنامه‌ریزی برای آینده از قبل آغاز شده است، اما بیم آن می‌رود که مسیر آن با تاثیرپذیری از اقدامات سیاسی تغییر جهت دهد. عملکردهای مرتبط با مدل‌سازی و سناریو در زمینه‌های مختلف مورد توجه است:

  • ممکن است نیروی کار در هر مرحله از توسعه با افزایش جایگزینی مکرر یا انتقال به مشاغل مختلف مواجه شوند و در نتیجه نوسانات در درآمد را تجربه خواهند کرد. از این رو نظام تامین اجتماعی به منظور حمایت از آنها در مدیریت جایگزینی و یا تغییر شغل نقش مهمتری ایفا می کند.
  • اقتصادهای پیشرفته می‌توانند از نظام سود مالیاتی برای گسترش سودهای حاصل از پیشرفت‌های فناوری استفاده کنند؛
  • سیستم‌های آموزشی باید به حد کافی انعطاف‌پذیر باشند تا از تغییر ماهیت فن‌آوری جلوگیری کنند و آموزش دانش دیجیتال و مهارت‌هایی که مکمل فناوری هستند را در برنامه‌های خود قرار دهند؛
  • زیرساخت‌های دیجیتال به اندازه زیرساخت‌های فیزیکی برای توسعه و ایجاد شغل دارای اهمیت هستند،
  • در مورد کشورهای جنوب صحرای آفریقا، به منظور تحریک نوآوری و رشد در شهرها، نیازمند ایجاد شهرنشینی هوشمند است.

در پایان این مطلب خاطرنشان می‌شود که انتقال مشاغل بین رباتها و نیروی کار نمی‌تواند نشانه نابودی مشاغل برای انسانها محسوب شود. موضوع مهم در این مبحث، مدیریت موثر این انتقال است. زیرا پیشرفت تکنولوژی برای بهبود استانداردهای زندگی در جامعه ضروری است و تاکنون هیچ پیشنهادی مبنی بر توقف فناوری به نفع جامعه وجود نداشته است. با این حال تاکنون تعداد محدودی از جوامع بطور موثر و کارا قادر به پشتیبانی از این انتقال بوده‌اند.

منبع: فصلنامه تحقیقاتی مورخ ۲۰۱۹، IMF
* اداره امور بین الملل سازمان بورس و اوراق بهادار
مترجم: افسانه میرزایی

ارسال نظر

شما در حال پاسخ به نظر «» هستید.
9 + 8 =

پربازدیدترین

آخرین‌های یادداشت‌ها