میز

مهمترین دغدغه مستمر سرمایه گذاران بورسی موضوع کنترل ریسک است و یکی از بهترین ابزارهای مدیریت آن که طی چند سال گذشته توسعه کمی و کیفی قابل توجهی را تجربه کرده صندوق های سرمایه گذاری است. با این حال به نظر می رسد فعالان بازار سرمایه همچنان با سوالات و ابهامات زیادی درباره عملکرد صندوق ها، محدودیت ها و ریسک های آن مواجه هستند. همین سوالات و ابهامات پایگاه خبری بازار سرمایه (سنا) را برآن داشت تا در یک میزگرد دغدغه های فعالان بازار را منعکس کند.

"سنا" در میزگردی تحت عنوان "صندوق سرمایه گذاری، ریسک و ظرفیت " که با حضور محمدرضا معتمد، مدیر نظارت بر نهادهای مالی سازمان بورس و اوراق بهادار، علیرضا کدیور، مدیر عامل شرکت سرمایه گذاری ایرانیان و علیرضا تاج بر، عضو کانون کارگزاران بورس و اوراق بهادار، برگزار شد، ظرفیت، عملکرد و ریسک صندوق های سرمایه گذاری را بررسی کرد. 

در ابتدای این میزگرد محمدرضا معتمد، مدیر نظارت بر نهادهای مالی سازمان بورس و اوراق بهادار در پاسخ به چرایی راه اندازی صندوق های سرمایه گذاری و فلسفه وجودی آنها، عنوان کرد: با تصویب قانون بازار اوراق بهادار در آذر ماه ۱۳۸۴ سر فصل صندوق های سرمایه گذاری فعلی تعریف و اولین صندوق در در سال ۱۳۸۶ عملیاتی شد. در سال ۸۸ نیز مجددا قانون اصلاح و صندوق های سرمایه گذاری مشمول معافیت مالیاتی شدند. از آن زمان تنوع صندوق ها و جذب سرمایه گذار شتاب گرفت. اکنون حدود بیش از ۱۸۲ هزار میلیارد تومان در صندق ها وجود دارد و بالغ بر ۲۱۹ صندوق سرمایه گذاری فعال است.

وی با اشاره به اینکه امروز صندوق با درآمد ثابت، مختلط، سهامی، اختصاصی بازارگردانی، مبتنی بر کالا، زمین و ساختمان، پروژه، جسورانه، خصوصی و صندوق در صندوق تکثر این ابزار مهم کنترل ریسک را نشان می می دهد، افزود: بالغ بر ۲ میلیون و صد و پنجاه هزار نفر در صندوق های سرمایه گذاری سرمایه گذاری کرده اند.

مدیر نظارت بر نهادهای مالی سازمان بورس و اوراق بهادار ادامه داد: باید توجه کرد که مدیریت تخصصی، گردآوری منابع خرد و هم افزایی، دال های فلسفه ایجاد صندوق ها در همه جای دنیا است. ما هم از سایر بازارهای دنیا مستثنی نیستیم. باید توجه کرد سه عنصر مدیریت تخصصی، گرد آوری منابع خرد و هم افزایی، ضمن کنترل ریسک، بازدهی را به حداکثر افزایش می دهد. به کلام دیگر زمانی که سرمایه گذار تازه وارد یا غیر حرفه ای به تنهایی و مستقیم در بازار سرمایه حضور دارد فاقد عناصر فوق است، سرمایه گذار حرفه ای هم حداکثر از عنصر تخصص برخوردار است و فاقد دو عنصر دیگر است. در این شرایط منطقی است که صندوق سرمایه گذاری با بهره گیری از سه عنصر بیشترین بازدهی را ایجاد کند.

علیرضا تاج بر، عضو کانون کارگزاران بورس و اوراق بهادار در پاسخ به اینکه آیا صندوق ها در بازار سرمایه ایران  در کارویژه های مدیریت تخصصی، گردآوری منابع خرد و هم افزایی کارآمد بوده اند یا خیر؟ گفت: ببینید؛ تنها ۱۲ سال از عمر صندوق های سرمایه گذاری در ایران می گذرد و به رغم جوان بودن پیشرفت بسیار خوبی داشته است. البته با استانداردهای جهانی خیلی فاصله داریم. مردم در کشور ما بیشتر تمایل دارند در بازار سرمایه حضور مستقیم داشته باشند که در کشورهای پیشرفته به این صورت نیست‌. برای نمونه طبق آمار در ایالات متحده نیمی از دارایی های مالی خانواده ها در صندوق ها سرمایه گذاری شده است. یک سوم جمعیت این کشور در صندوق های مختلف سرمایه گذاری کرده اند. متأسفانه در کشور ما مزایای متعدد صندوق ها دیده نمی شود. این موضوع بیش از آنکه به عملکرد صندوق ها بازگردد مساله فرهنگی سرمایه گذاران است. بنابراین عملکرد و کارآمدی صندوق ها تا کنون مثبت بوده اما عامل فرهنگی مانع رشد این ابزار مهم بازار سرمایه است.

باید توجه داشت که صندوق ها در مقابل کارمزد اندکی که دریافت می کنند مزیت های بسیار زیادی دارند. صندوق هایی که از سازمان بورس و اوراق بهادار مجوز دارند، از یک مدیریت حرفه ای برخوردارند و کاملا امن هستند. ریسک در صندوق مدیریت می شود و واحد های آن کاملا نقد شونده و شفاف است. هر لحظه می توانید اطلاعات صندوق ها را دریافت کنید. با وجود این مزیت ها، افرادی که در صندوق سرمایه گذاری می کنند نسبت به تعداد کل سهامداران کشور مناسب نیست و هنوز با نسبت مناسب فاصله داریم.

علیرضا کدیور، مدیر عامل شرکت سرمایه گذاری ایرانیان نیز در ارزیابی عملکرد صندوق های سرمایه گذاری عنوان کرد: همان طور که آقای تاجبر گفتند بر اساس استانداردهای بین المللی سطح مشارکت مردم در صندوق ها به نسبت جمعیت کل کشور رضایت بخش نیست اما به نظرم باید این نکته را در نظر داشته باشیم همان طور که آقای معتمد گفتند اولین صندوق ما ۱۲ سال پیش تأسیس شده است. به نسبت عمر صندوق ها شاید دستاورد بدی نداشته باشیم. اگر عمر مفید صندوق ها را در نظر بگیریم شاید کمتر از ۱۰ سال باشد. یعنی از زمانی که صندوق ها به صورت گسترده شروع به فعالیت کردند و انواع صندوق ها ایجاد شدند. امروز انواع صندوق ها در بازار سرمایه فعال هستند و این تنوع جوابگوی ذائقه سرمایه گذاران که با درجه ریسک پذیری متفاوت است. همین تنوع و تکثر دستاوردی ارزنده است.

ما به صورت کلی دو نوع صندوق داریم. صندوق های ETFصندوق هایی هستند که سرمایه گذار با  کد سهامداری و به صورت بر خط یونیت های صندوق را خریداری می کند. اما بخش دیگر و مهم صندوق ها بر اساس صدور و ابطال خریداری می شوند. یعنی باید برای سرمایه گذاری به کارگزار یا ارکان صندوق مراجعه کنید. بنابراین نقاط تماس و نقطه دسترسی مردم به این صندوق ها محدودیت ایجاد کرده و میزان استقبال را کاهش داده است. البته طی چند ماه اخیر بعضی پلت فرم ها ایجاد شدند که تلاش کردند سطح دسترسی را گسترش دهند و مردم را به صندوق های صدور و ابطال متصل کنند. با این حال همچنان در سطح دسترسی صندوق هایی از این دست ما با مساله مواجهیم اما در مجموع با توجه عمر صندوق ها کارنامه عملکرد آنها مثبت است.

محمدرضا معتمد، مدیر نظارت بر نهادهای مالی سازمان بورس و اوراق بهادار، در پاسخ به مباحث مطرح شده عنوان کرد: من با گفته های هر دو بزرگوار موافقم با این توضیح که: هرچند سرمایه گذاری در صندوق ها نسبت به جمعیت با استاندارد ها فاصله دارد اما باید توجه کرد که بیشتر فعالین بازار سرمایه ما در تهران حضور دارند و ما در شهرستان ها از منظر گسترش نفوذ سرمایه گذاری بورسی با کمبودهایی مواجه هستیم. در شهرستان ها زمان طولانی تر خواهد بود تا بتوانید ابزارها از جمله صندوق ها را به سرمایه گذار معرفی کنید. آنجا حتما باید یک کارگزار داشته باشیم که انواع و اقسام محصولات را به سرمایه گذاران معرفی کند. ما در این بخش هنوز به بلوغ نرسیده ایم.

ضریب نفوذ بازار سرمایه در مراکز استان های بزرگ و صنعتی مانند تهران مناسب است. اما در کل کشور با چنین نقیصه ای مواجه هستیم. باید شرکت هایی که خدمات دهنده بازار سرمایه هستند در استان ها نیز فعالیت کنند و بتوانند ابزارها را توسعه دهند. ما در این ۱۲ سال سعی کرده ایم ضریب نفوذ را بیشتر کنیم اما این محدودیت ها را داریم.

البته از طریق فضاهایی غیر از فضای فیزیکی مانند فضای مجازی، آموزش و فرهنگ سازی میتوانیم ضریب نفوذ سرمایه گذاری بورسی در استان ها را افزایش دهیم.

عنوان شد سرمایه گذاران تمایل دارند به صورت مستقیم در بازار سرمایه حضور داشته باشند بر اساس روانشناسی بازار یا جامعه شناسی اقتصادی چرا این تمایل وجود دارد؟

علیرضا تاج بر عنوان کرد: تمایل برای حضور مستقیم عمدتا به دلیل نحوه معرفی نهادها و ابزارهای مالی از جمله صندوق های برای عامه مردم است. نهادهای مالی ما نوپا هستند و به تنهایی قدرت معرفی یک ابزار جدید را ندارند. کل تبلیغاتی که از صندوق های سرمایه گذاری شده در کل کشور چقدر است؟ ما از پتانسیل هایی مثل صدا و سیما، فرهنگ سراها و مدارس نمی توانیم استفاده کنیم. نهادهای مالی هنوز آنقدر بزرگ نشده اند که بتوانند یک صندوق را از طریق رسانه های جمعی معرفی کنند. در نتیجه باید نهاد هایی مثل سازمان بورس، شرکت اطلاع رسانی و خدمات بورس و کانون ها، به نمایندگی از اعضای خود، یک سینرژی ایجاد کنند و در سطح کل کشور ابزارهای مالی از جمله صندوق ها را معرفی کنند. بیشتر داد و ستد سهام توضیح داده شده و مردم سهام و سرمایه گذاری مستقیم را می شناسند.

اگر مردم با مزایا و عملکرد صندوق ها آشنا شوند شاهد جا به جایی سرمایه گذاری مستقیم به غیر مستقیم خواهیم بود. البته انتظار نداریم مردم کامل پول خود را به صندوق ها بیاورند. می توانند بخشی از وجوه خود را در صندوق ها سرمایه گذاری کنند. عملکرد صندوق ها بسیار مهم است. ما صندوق های بسیار موفقی داشته ایم که اگر همین عملکرد به مردم معرفی شود می تواند خیلی از معادلات را تغییر دهد.

پس شما خیلی به بحث روانشناسی بازار اعتقادی ندارید و بیشتر بحث فرهنگ سازی را مد نظر دارید.

علیرضا تاجر: بحث فرهنگ سازی و معرفی پر رنگ تر است. خیلی ها صندوق ها را نمی شناسند یا اطمینان ندارند و نمی دانند صندوق ها از سازمان بورس مجوز گرفته اند و تحت نظارت کامل سازمان هستند و امنیت کامل دارند. برای همین به سراغ آن نمی روند.

علیرضا کدیور، در خصوص عوامل موثر بر تمایل حضور مستقیم در بازار سرمایه گفت:  نکته ای که وجود دارد این است که ما باید بین انواع صندوق های سرمایه گذاری که در حال حاضر در بازار سرمایه موجود است تمایز قائل شویم. آقای معتمد گفتند حجم دارایی تحت مدیریت صندوق ها در انواع ها حدود ۱۸۰ هزار میلیارد تومان است که بخش قابل توجه این رقم در صندوق های با درآمد ثابت متمرکز شده است. یعنی صندوق هایی که برای پاسخگویی ذائقه سرمایه گذاران ریسک گریز طراحی شده اند یعنی سرمایه گذارانی که به دنبال سود نسبتاً مشخص، بدون نوسان زیاد و مطمئن هستند. باید ببینیم چرا آنها با چنین استقبالی به نسبت حجم دارایی های تحت مدیریتشان مواجه شده اند ولی سایر صندوق ها به آن نسبت مورد استقبال قرار نگرفته اند. صندوق های با درآمد ثابت به چند دلیل مورد استقبال قرار گرفته اند: ۱. اغلب سرمایه گذاران ما سرمایه گذاران ریسک گریز هستند؛ یعنی سرمایه گذارانی که به دنبال یک سود مشخص و تعریف شده هستند. ۲. در چند وقت اخیر صندوق های با درآمد ثابت از مسیر شبکه بانکی و اصطلاحاً از طریق کانتر بانک ها، به سرمایه گذاران عرضه می شد. مثلا فردی که به بانک مراجعه می کند به او اعلام می شود که در کنار سپرده بانکی ابزار دیگری به نام صندوق سرمایه گذاری داریم که اگر تمایل دارید می توانید آنجا سرمایه گذاری کنید. ۳. بعضی دیگر این را به این شفافیت به سپرده گذار اعلام نمی کردند، یعنی سرمایه گذار در ظاهر تصور می کرد که در سپرده بانکی سرمایه گذاری می کند ولی در واقعیت در پشت پرده در صندوق های سرمایه گذاری، سرمایه گذاری می کرد.

حال چه شفاف و چه غیر شفاف به دلیل گستردگی شبکه بانکی در سراسر کشور و نقاط تماس گسترده سرمایه گذاران با شبکه بانکی... در هر شهرستان دسترسی به بانک وجود دارد ولی حتی در مراکز استان های بزرگ و پر جمعیت شرکت تأمین سرمایه ما شعبه هم ندارد و شبکه شرکت های کارگزار را می بینیم ولی شبکه شرکت های تأمین سرمایه و حتی شرکت های سبدگردان یا شرکت های مشاور سرمایه گذاری را نمی بینیم. این باعث می شود دسترسی مردم به دلیل گستردگی قابل توجه شبکه بانکی به بانک ها بیشتر باشد و از طریق بانک ها به صندوق های با درآمد ثابت ورود پیدا کرده اند.

عمر بازار سرمایه شاید حدود ۵۰ سال باشد ولی به عنوان یک بازار که از تکنولوژی و ابزارهای مالی گسترده استفاده می کند عمر کمتر از ۱۵ سال دارد. در مقابل شبکه بانکی عمری ۱۰۰ ساله دارد. طبیعتاً آشنایی مردم در سراسر کشور به دلیل گستردگی شبکه و عمر ایجاد نهاد با بازار سرمایه متفاوت است ولی در این مدت کوتاه پیشرفت بازار سرمایه خوب بوده است. پس اگر صندوق های با درآمد ثابت که به نسبت در جذب منابع مردم موفق بوده است را کنار بگذاریم سایر صندوق های ما توفیقی که باید می داشتند را نداشتند.

همانطور که مطرح شد بخشی از آن به بحث فرهنگ سازی برمی گردد که مردم با مفهوم بازار سرمایه و ایزاهای موجود در آن آشنا نیستند و یا شاید افراد ریسک پذیری هستند. اما شرایط روحی -ذهنی مردم نیز موثر است. جامعه ما اهل پذیرش ریسک نیست.

محمدرضا معتمد، مدیر نظارت بر نهادهای مالی سازمان بورس و اوراق بهادار نیز با اشاره به بحث روانشناسی بازار عنوان کرد: همان طور که آقای کدیور گفتند ضریب نفوذ صندوق ها با درآمد ثابت از طریق کانتر بانک افزایش داشت. اما نباید فراموش کرد شفافیت در بازار سرمایه نسبت به بازارهای موازی بیشتر است. در هر نهاد، ناشر یا صندوقی سرمایه گذاری کنید اطلاعات این صندوق ها روزانه و اطلاعات ناشران ماهانه افشا می شود. در واقع نسبت به بازارهای موازی همه چیز در یک اتاق شیشه ای است. بازارهای موازی فرصت دارند که در یک بستر خاموش و تاریک رشد کنند. اما اگر بخواهید یک بستر شفاف داشته باشید آدم ها باید شناسنامه دار باشند. اگر سازمان بورس بخواهد به کسی مجوز بدهد حتما نظارت های دقیق و لازم را خواهد داشت که به سرمایه های مردم آسیب وارد نشود. اما این اعتماد باید از طریق فرهنگ سازی در جامعه نهادینه شود.

از فرهنگ سازی و آموزش صحبت کردید، این فرهنگ سازی برای مردم و سهامداران به مدت زمان زیادی نیاز دارد. این امکان وجود ندارد که شما به عنوان یکی از مدیران ارشد بازار سرمایه این امکان را برای سهامداران تازه وارد ایجاد کنید گه به جای خرید سهم یونیت صندوق خریداری کنند؟ در واقع سازمان به کدهای جدید الزام کند مثلا در یک سال اول حتماً یونیت خریداری کنند و بعد از آن که سهام خریداری کردند و متوجه روند بازار شدند مستقیم داد و ستد کنند؟

محمدرضا معتمد عنوان کرد: سخن شما یک محدودیت قانونی برای سرمایه گذار ایجاد می کند، به این صورت که اگر کسی خواست در بازار سرمایه شروع به کار کند ابتدا به ساکن حق سرمایه گذاری مستقیم را ندارد. در حال حاضر چنین محدودیتی را برای مردم متصور نیستیم. باید برای این موضوع قانون تکلیف کند. مناسب است که سرمایه گذاران ما منابعشان را در جایی سرمایه گذاری کنند که کمترین ریسک را متوجه باشد، اما تا الان چنین تدبیری اندیشیده نشده است. ضمن این که در نظر بگیرید ما در حوزه بازار سرمایه و ابزارهایی که وجود دارد باید نگاه بلندتری داشته باشیم. حتماً سرمایه گذار باید یکبار طعم سرمایه گذاری را بچشد که بتواند آن را در جامعه گسترش بدهد. اما توصیه می کنیم در مرحله ورود افراد مستقیم در عرضه های اولیه که بازدهی های نسبتاً مناسبی دارند سرمایه گذاری کنند و در کنار آن فرصت این را داشته باشند در صندوق های سرمایه گذاری، سرمایه گذاری کنند.

در حال حاضر افزایش جذابیت صندوق ها لازم است؟

محمدرضا معتمد: در حوزه صندوق ها تنوع به گونه ای است که متناسب با سن، جنسیت و میزان پذیرش ریسک مدیران نهادهای مالی شما را به سمت ابزار مناسب هدایت کنند. شما می گویید بازدهی صندوق های با درآمد ثابت مناسب تر باشد. اگر به ساختار صندوق ها توجه کنید، در امیدنامه صندوق ها مشخص است که کجا و به چه میزان می توانند سرمایه گذاری کنند. این باعث می شود طیف گسترده ای از ابزارها وجود داشته باشد که سلیقه همه سرمایه گذاران را پوشش دهد. به عنوان مثال؛ صندوق های سرمایه گذاری با درآمد ثابت می خواهد طیفی را پوشش دهد که حداقل های سود مطابق بازارهای موازی را طلب می کند. در نظر بگیرید اگر یک سرمایه گذار ریسک گریز فرصت سرمایه گذاری در بازار پول و سرمایه را داشته باشد و یک درآمد مشخص ماهیانه داشته باشد می تواند بین ابزار پیشنهادی مدیر نهاد مالی ما و بانک انتخاب کند. در مقابل این صندوق های هیبرید یا مختلط هستند. در این صندوق ها ترکیب سهام و ترکیب اوراق بهادار یا صندوق درآمد ثابت متفاوت است. این ها قرار است بازدهی کمتر با بیشتری به نسبت صندوق های ثابت داشته باشند. طیف بعدی صندوق هایی هستند که کل منابع را باید در سهم سرمایه گذاری کنند اما در صنعت مشخص با میزان سهم و درصد مشخص باشد. بنابراین جذابیت صندوق ها کاملا استاندارد است. از طرف دیگر صندوق های جسورانه را داریم که می گوید سرمایه گذاران این صندوق باید اعلام کنند که منابعشان، منابع مازاد است و در زندگی شخصی به این منابع وابسته نیستند در این صورت اجازه سرمایه گذاری در این صندوق ها به افراد داده می شود. ممکن است این منابع بازدهی چند صد درصدی داشته باشد یا هیچ بازدهی نداشته باشد.

علیرضا کدیور، با بیان اینکه چند مزیت در خصوص صندوق ها وجود دارد که شاید در خصوص آن ها تبلیغ و اطلاع رسانی نشده است و همین مزیت ها مهمترین عامل جذابیت سرمایه گذاری غیر مستقیم در بازار سرمایه است، افزود: اول آنکه چند ماه است که سپرده های بانکی اصطلاحا از روز شمار به ماه شمار تبدیل شده است. یعنی به سپرده گذار بر اساس کمترین موجودی در ماه سود تعلق می گیرد. در حالی که در صندوق ها با درآمد ثابت بر اساس میزان و تعداد روزهایی که یونیت در اختیار دارید سود تعلق می گیرد. یعنی کارکرد صندوق های ما در مقابل کارکرد بانکی سود روز شمار به سرمایه گذاران پرداخت می کند. یعنی یک فرد می تواند امروز میزان مشخصی یونیت خریداری کند و طی ماه بخشی از یونیت ها را ابطال کند یا دوباره ورود کند و هر میزان از پول را که در صندوق نگهداری کرده است به ازای عملکرد در ماه به وی سود تعلق خواهد گرفت. دوم اینکه سود صندوق ها با درآمد ثابت نسبت به سپرده گذاری بانک بیشتر است. یعنی مزیت دوم ما در حال حاضر این است که سودی که صندوق های سرمایه گذاری با درآمد ثابت به مردم می دهند نسبت به سود سپرده گذاری در بانک هایی که ضوابط بانک مرکزی را رعایت می کنند بالاتر است. ممکن است برخی بانک ها ضوابط بانک مرکزی را رعایت نکنند ولی صندوق های ما نسبت به بانک هایی که ضوابط بانک مرکزی را رعایت می کنند سود بیشتری پرداخت می کنند. بحث شفافیت و نظارت هم در صندوق های سرمایه گذاری با درآمد ثابت وجود دارد.

البته بازار پول و بازار سرمایه را رقیب هم ندانیم. این دو مکمل هم هستند و باید طیف مختلف ریسک پذیری مردم را با ابزارهای مختلف پاسخگو باشند. هدف این است که وجوه مردم از دارایی های غیر مولد با هزینه نگهداری و ریسک بالا به سمت دارایی های مالی هدایت شود و الان طیف کامل این ابزار را در بازار پول و سرمایه داریم فقط در معرفیشان موفق عمل نکردیم.

گاهی اوقات کارگزار نمی تواند واحد صندوق صادر کند بعضی وقت ها تقاضا برای خرید واحد صندوق یا سهم آنقدر است که بعضا نهادهای مالی و کارگزار ها نمی توانند پاسخگو باشند، علت چیست؟

علیرضا کدیور: نکته ای که وجود دارد این است که زمانی که صندوق های سرمایه گذاری شروع به فعالیت می کنند سازمان بورس سقفی برایشان تعیین می کند که حجم منابعی که می توانند جذب کنند را مشخص می کند. البته سازمان اعلام می کند اگر صندوق به نزدیک سقف منابعی که می تواند جذب کند برسد می تواند درخواست افزایش سقف دهد و طبیعتا سازمان بررسی می کند که اگر صندوق تعهداتش را انجام داده و ضوبط را راعایت کرده باشد؛ اجازه افزایش سقف را خواهد داد. یعنی قاعدتا خیلی با این مشکل مواجه نخواهیم شد به ویژه که تمام صندوق های سهام هنوز با سقف منابعی که می توانند جذب کنند خیلی فاصله دارند. همچنان ظرفیت خالی برای مراجعه سرمایه گذاران وجود دارد. در حال حاضر تمام خدمات در بازار سرمایه از بستر اینترنت قابل اجرا است و صرفاً سرمایه گذار برای بار اول که می خواهد پا به این عرصه بگذارد باید احراز هویت کند و ناچار است به یک کارگزار یا دفتر سبدگردان مراجعه کند. می تواند با پر کردن فرم ها از آن مقطع به بعد تمام درخواست ها را از خانه و هر جای دنیا به صورت اینترنتی ثبت کند. بنابراین طبیعی است که یک پیک کاری در برخی مواقع در دفاتر شرکت های کارگزار داشته باشیم. در حال حاضر ۱۰۵۰ دفتر کارگزار در سراسر کشور داریم و این برای سهامداران ما کافی است. ما سه نوع درگاه ارائه سفارش حضوری، آنلاین و اینترنتی داریم. اصرار برخی از سرمایه گذاران به مراجعه حضوری حتی بعد از احراز هویت باعث ایجاد پیک کاری می شود بنابراین در نقاط دسترسی کارگزاران کمبود نداریم و حتی بسیاری از کارگزاران در سال های رکود بازار سرمایه با شعب زیان ده مواجه بودند. از این نظر مشکلی نداریم و صرفا باید مردم را به سمت ارائه سفارش های اینترنتی هدایت کنیم. بنابراین در این زمینه مشکلی را نمی بینم .

آقای کدیور، آقای معتمد گفتند ما از نظر ابزارها به جایی رسیده ایم که دیگر نیاز به توسعه آن نداریم و بحث معرفی و توسعه دادن به ابزارهای فعلی مطرح است. شما با این موضوع موافقید؟

علیرضا کدیور: شاید منظور آقای معتمد این باشد که ابزارهای فعلی ما این بستر را فراهم کرده که بتوانیم بر اساس آن ذائقه ها و تمایلات مختلف سرمایه گذاران را پوشش دهیم. فرض کنید انواع صندوق ها مثل صندوق با درآمد ثابت، صندوق هیبریدی یا مختلط، صندوق طلا، صندوق کالایی و صندوق بازار گردانی را در بازار سرمایه داریم. به نظرم این یک بستر است که می شود بستر محصولات جدیدتری روی آن فراهم کرد. مثلا امروز شرکت های تأمین سرمایه یا سایر نهادهای مالی که دارای مجوز هستند می توانند یک صندوق که اختصاصاً در یک صنعت خاص فعالیت می کند را طراحی و معرفی کنند. مثل یک صندوق در حوزه پتروشیمی یا فولاد. بستری که از ابزارهای فعلی به عنوان یک پایه استفاده کنیم و محصولات متنوع تری به مردم معرفی کنیم وجود دارد.

علیرضا تاج بر: من فکر می کنم ابزارهای ما می توانند طیف کامل ریسک و بازده را پوشش دهند. از مشتری که کاملا ریسک گریز است و درآمد ثابت می خواهد داریم تا صندوق جسورانه ای که ممکن است کاملاً سرمایه فرد از بین برود. ما طیف کامل را داریم و مرکز ثقل آنها صندوق های مختلط هستند. اگر بتوانیم همین ابزارها را به بلوغ برسانیم مطمئناً یک قدم خوب به جلو برداشته ایم.

چرا صندوق ها اجازه تضمین سود و اعلام آن را ندارند؟

محمدرضا معتمد: چون منابع ما بازارهایی هستند که اشراف اطلاعاتی ما نسبت به آن ها کامل است. منابع ما یا در بانک یا در اوراق بهادار با درآمد ثابت است که ورقه ها تضمین دارند یا در سهام است. بنابراین وجود ضامن نقد شوندگی و عدم سوخت مطالبات لازم نبوده و هزینه ای بوده که به سرمایه گذار تحمیل شده و الان اختیاری شده است. اکثر مدیران به این نتیجه رسیدند که رکن ضامن را حذف کنند. راجع به بحث پیش بینی و تضمین سود نیز باید گفت آن هم کاربرد ندارد. چون مدیر ما بر اساس بازدهی که هر روز اعلام می کند مشخص هست چه بازدهی را در پایان ماه یا سررسید کسب خواهد کرد. بنابراین شما اگر تضمین کنید که من حتما به این سود خواهم رسید حتما یک شخص باید این منابع را به شما بدهد. دادن این منابع در این شرایط یعنی اینکه شما به طور ماهانه باید هزینه ای را شارژ کنید. بنابراین به نظر این کارآیی نداشته باشد ضمن این که تضمین یا پیش بینی سود هم در شرکت سهامی ناشر بورسی برداشته ایم در اینجا که دیگر نیازی به آن نیست.

در شرایط فعلی چه مشکلاتی پیش روی صندوق ها است؟

علیرضا تاجبر: خواسته ما یک حرکت جمعی است و صرفا به سازمان نگاه نمی کنیم. ما باید در راه معرفی درست بازار سرمایه به جامعه تلاش کنیم. اما رهبر این حرکت جمعی می تواند سازمان بورس باشد. کل معرفی و تبلیغ ما برای بازار سرمایه به اندازه یک شرکت لبنی نبوده است. درحالی که ما می دانیم که سرمایه گذاری در بازار سرمایه چقدر می تواند به اقتصاد ملی کمک کند. مردم در یک مقاطع زمانی به سمت دارایی غیر مولد هجوم می آورند. به سمت بازار هایی هجوم می آورند که شرایط شفافی ندارد. و هزینه نگهداری دارند این به خاطر وجود یک خلا است؛ یعنی همان عدم شناخت بازار سرمایه است‌. در حال حاضر ۱۱ میلیون کد سهامداری داریم و می توانیم ۱۰ درصد از این ها را به عنوان سهامدار فعال و یک جامعه هدف نظر بگیریم. در صورتی که به آنها آموزش دهیم، می توانند رسانه ما باشند. یک حرکت جمعی در ارکان بازار سرمایه برای معرفی بهتر بازار نیاز است. کارگزاران هم می توانند وارد این حرکت شوند و در صف جلو قرار بگیرند. ولی استراتژی باید توسط سازمان بورس نوشته شود. تدوین استراتژی توسعه چه در حوزه بازار و چه در حوزه صندوق ها بیشتر در توان سازمان است و کارگزاران می توانند شرایط را تسهیل کند. سازمان بورس تا امروز به خوبی نقش خود را ایفا کرده است. نکته ای که وجود دارد و تفاوتی که من به عنوان متولی بازار سرمایه در بین سازمان بورس و اوراق بهادار در مقایسه با بانک مرکزی به عنوان متولی بازار پول می بینم این است سازمان بورس نسبت به نهاد ناظر بانک جوان و چابک تر است و به واسطه همین موضوع می تواند تصمیم گیری و سیاست هایش را با سرعت اجرا کند. یکی ار موارد موضوع تسریع صدور مجوز ها است. منظورم این نیست که سازمان بورس کوتاهی کند یا در نظارت ها از الزامات و بایدها چشم پوشی کند اما می تواند فرآیندها را در تسریع کند. در مقاطعی مثل شرایط فعلی که نهادهای مالی ما تقاضا افزایش حد اعتبار دارند و می خواهند سطح منابع تحت مدیریتشان را افزایش دهند فرآیند صدور مجوز آن تسریع شود.

از مهم ترین موضوعات عملکرد صندوق ها بحث ریسک است. این موضوع را تشریح می کنید.

علیرضا تاجبر: صندوق ها دقیقا ابزاری برای کنترل ریسک است. بنابراین تولید ریسک نمی کند. کسانی که تمایل به سرمایه گذاری در صندوق دارند خیلی راحت می توانند بازدهی، عملکرد و مدیران صندوق ها را ببینند و امیدنامه آنها را مطالعه و بیانیه ریسک که سطح ریسک پذیری صندوق در آن مشخص می شود را مشاهده کنند. تنوع به گونه ای است که هر گونه سلیقه ای را پاسخ دهد. فقط توصیه می شود بازده میان مدت یک مدیر را نگاه کنند نه بازده سه ماه یا یک سال اخیر را. امیدنامه صندوق را حتماً مطالعه کنند و حتی المقدور در چند صندوق سرمایه گذاری کنند یعنی تنوعی که در ادبیات مالی مطرح است در سرمایه گذاری در صندوق ها هم رعایت شود.

مدیران صندوق ها با چه ریسک های مواجه اند؟

علیرضا تاجبر: همان ریسکی که شامل بازار می شود شامل صندوق ها نیز می شود. ممکن است برخی مدیران در دریافت مجوزها یا افزایش سقف با فرآیندی مواجه باشند. به هر حال اگر خارج از بازار مالی را نگاه کنیم دریافت یک مجوز ممکن است خیلی بیشتر طول بکشد. سازمان بورس بر اساس تجربیاتی که پیش تر به دست آمده در اعطا مجوز بی مهابا عمل نمی کند و پارامترهایی دارد که باید رعایت کند ولی یک مقدار قابل تسهیل است.

علیرضا کدیور: اتفاقات و تصمیمات کلان می تواند روی عملکرد صندوق ها تأثیرگذار باشد. به عنوان مثال: اگر بانک مرکزی تصمیمی در خصوص نرخ سود بانکی بگیرد این در وهله اول روی صندوق ها با درآمد ثابت و در وهله دوم روی سایر صندوق هایی که بخشی از دارایی هایشان را در سپرده بانکی سرمایه گذاری کرده اند تأثیرگذار است. اگر دولت تصمیمی در حوزه صنعت فولاد بگیرد روی عملکرد صندوق های سهامی یا مختلطی که در این صنایع یا شرکت ها سرمایه گذاری کردند تأثیر خواهد گذاشت. پس تصمیماتی که دولت یا نهادهایی که خارج از مجموعه سازمان بورس هستند در حوزه یک صنعت یا مجموعه ای از صنایع می گیرند در عملکرد صندوق هایی که در آن دارایی ها سرمایه گذاری کرده اند تأثیرگذار خواهد بود. البته همان طور که مطرح شد با توجه به این که اطلاعات شفاف است، سرمایه گذارا می داند صندوق منابعش را در چه دارایی هایی سرمایه گذاری کرده است شاید از قبل این امکان برای سرمایه گذاران وجود داشته باشد که به صندوق وارد یا از آن خارج شود و بر اساس ریسک ها تصمیم گیری کند.

محمدرضا معتمد: آن چیزی که استراتژی ها را با ریسک مواجه می کند بی ثباتی تصمیمات است. هرگاه که ما تلاطمی در تصمیم گیری داشته باشیم یا برخی تصمیم گیران، تصمیماتی را در کشور اتخاذ کنند که به طور مستقیم یا غیر مستقیم در هر بخش از سرمایه گذاری اقتصادی تأثیر بگذارد ممکن است ریسکی بر آن صنعت تحمیل کند که تا مدت ها ترس و ریسک بر آن صنعت وجود داشته باشد و سرمایه گذاران را از سرمایه گذاری برحذر کند. بنابراین من فکر می کنم اگر در تصمیمات ثبات داشته باشیم و اعلام شود در چه تاریخی چه تصمیمی گرفته خواهد شد فرصتی به سرمایه گذار خواهد داد که تصمیم خود را اصلاح یا به روز کند.

چرا صندوق ها؟

علیرضا کدیور: با توجه به شرایط اقتصادی و تورمی که در اقتصاد ما وجود دارد هر فردی به دنبال این است که منابع مازاد و نقدینگی را در یک دارایی سرمایه گذاری کند که بتواند تورم را پوشش دهد و کاهش قدرت خرید را برایش جبران کند. این اصلی ترین دلیلی است که هر فردی در دارایی سرمایه گذاری می کند. اما چرا باید در صندوق ها سرمایه گذاری کنند؟ با توجه به گستردگی و تنوع ابزارها، ذائقه ریسک پذیر تا ریسک گریز می توانند به صندوق وارد شوند و سرمایه گذاری کنند. همان طور که گفته شد این ابزارها شفاف و تحت نظارت هستند و به صورت لحظه ای پایش می شوند و سرمایه گذاران می توانند مطمئن باشند که علاوه بر ارکان موجود در صندوق ها یک نهاد عالی به نام سازمان بورس وجود دارد که از تمام جوانب روی آنها نظارت می کند. سرمایه گذاران می توانند این صندوق ها را با هم ترکیب کنند. مثلاً بخشی از منابع را در صندوق های با درآمد ثابت و بخشی در سهام و... سرمایه گذاری کنند.

محمدرضا معتمد: باز می گردم به ابتدای سخن. اولین عاملی که به نظر می رسد سرمایه گذاران ابزارهایی مثل صندوق سرمایه گذاری را انتخاب کنند: وجود قابلیت هم افزایی است. وقتی منابع خرد در کنار هم قرار می گیرند امکان مذاکره را فراهم می آورند. مبلغ سرمایه گذاری در هر حد خاصی توان مذاکره خاص خود را دارد.

دوم مدیریت تخصصی است. ممکن است منابع را داشته باشید اما زمان نداشته باشید. تیم های تخصصی بازار سرمایه، ساعت ها تحقیق و مطالعه می کنند وقتی منابع را در اختیار داشته باشند به راحتی از فرصت های سرمایه گذاری مناسب بهره برداری می کنند و این موضوع بازدهی بیشتری را برای سرمایه گذاران ایجاد می کند. سوم سرمایه گذاری در محیط شفاف و مشخص. زمان ورود و خروج و سرمایه گذاری مدیر مشخص است و در زمان خروج بر اساس متدلوژی قبلی چقدر بازدهی کسب کرده اید و به شما تحویل داده می شود.

علیرضا تاجبر: بازار سرمایه یک بازار کاملاً شفاف، پویا و امن است و به خاطر نقش آن در اقتصاد ملی توسط دولت حمایت می شود. بازار سرمایه بیشترین میزان نقد شوندگی را دارد. نقد شونده ترین بازار در بین بازارها، بازار سرمایه است و برخلاف سایر بازارها هزینه نگهداری در این بازار وجود ندارد. با این حال بازار سرمایه یک بازار حرفه ای و علمی است و تجربه در آن نقش مهمی را بازی می کند. عمدتاً فعالان بازار سرمایه در روزهای کاری از صبح تا ظهر باید زمانشان را صرف رصد کردن تحرکات کنند. غالب مردم این وقت ندارند یا ممکن است این تجربه و علم را نداشته باشند و در دنیا این مسأله با ورود باواسطه به بازار سرمایه حل شده است. واسطه ها شامل سبد و صندوق می شود. صندوق یکی از بهترین واسطه ها برای ورود به بازار سرمایه است برای این که ما با حداقل کارمزد از علم و دانش افرادی استفاده می کنیم و آن افراد نسبت به این آورده تعهد دارند چون در عملکردشان ثبت می شود. بنابراین حداقل توصیه ما این است که بخشی از آورده افراد به بازار سرمایه به واسطه صندوق های سرمایه گذاری باشد.

ارسال نظر

شما در حال پاسخ به نظر «» هستید.
2 + 11 =

پربازدیدترین

آخرین‌های بازار سرمايه