بازارهای جهانی

قطع مدار(Circuit Breaker)، اقدامی نظارتی است که با هدف ایجاد وقفه در معاملات بورسی به جهت جلوگیری از هیجانی شدن بازار عملیاتی می شود. این وقفه می تواند هم در شاخص کل بازار و هم در تک سهم ها اعمال شود. در واقع زمانی که سیستم به شرایط از پیش تعیین شده قطع مدار(Circuit Breaker) می رسد وقفه (Halt) اتفاق می افتد.

قطع مدار به گونه ای طراحی شده است که به صورت خودکار به جریان می افتد. بدین صورت که هرگاه کاهش قیمت به سطح از پیش تعیین شده برسد مانند کاهش ۷درصد ، ۱۳ درصد ، ۲۰ درصد در شاخص کل بازار ،روند معاملات با وقفه روبرو می شود. در واقع سیستم قطع مدار یک نوع اقدام کنترلی جهت جلوگیری از آسیب سرمایه گذاران است.

به عنوان مثال در تاریخ ۹ مارچ ۲۰۲۰ و بعد از آن در تاریخ ۱۶ مارچ ۲۰۲۰، بورس نیویورک و بورس داوجونز با ریزش بیش از ۷ درصدی روبرو شد که با توقف معاملات از ادامه این ریزش جلوگیری به عمل آمد. علت این رخداد کم سابقه شیوع شدید بیماری کرونا در ایالات متحده بود.

قطع مدار در طول تاریخ در هر بازاری با توجه به شرایط مختلف چندین مرتبه مورد بازبینی قرار گرفته است. برای اولین بار قانون گذاران بازار ایالات متحده آمریکا پس از دوشنبه سیاه در سال ۱۹۸۷ میلادی تصمیم به تدوین قانون قطع مدار گرفتند. در روز ۱۹ اکتبر ۱۹۸۷ بورس داوجونز نیویورک ۵۰۸ واحد معادل ۲۲.۶ درصد تنها در یک روز سقوط کرد. شروع این بحران از هنگ کنگ بود که سریعا به سایر نقاط دنیا سرایت کرد و اکثر بازارهای جهانی را فرا گرفت.

دومین اتفاق کم سابقه در تاریخ ۶ می ۲۰۱۰ رخ داد که از آن به عنوان تصادف برق آسا یاد می کنند. در این روز شاخص داوجونز بالغ بر یک هزار واحد (۹ درصد) ریزش را تنها در ۱۰ دقیقه تجربه کرد. علت نام گذاری این رخداد نیز به همین علت است.

امروزه سیستم قطع مدار در شاخص کل و همچنین در تک سهم ها اعمال می شود. به عنوان مثال از فوریه سال  ۲۰۱۳، در صورتی که شاخص اس اند پی در سطح یک با کاهش ۷درصدی، در سطح ۲ کاهش ۱۳ درصدی و در سطح ۳ کاهش ۲۰درصدی را تجربه کند معاملات برحسب قوانین تعیین شده با وقفه مواجه خواهند شد.

برخی از تحلیل گران این حوزه نگاهی انتقادی به این سامانه دارند و آن را در اصل یک مانع در برابر روند طبیعی بازار می بینند که از طریق ایجاد سفارش هایی در محدوده مجاز نوسان و کاهش نقدینگی، بازار را به صورت تصنعی بی ثبات نگه می دارد.

قطع مدار در شاخص کل فقط در حالت ریزش بازار عمل میکند اما در مورد تک سهم افزایش قیمت هم باعث ایجاد وقفه خواهد شد.

با نگاهی به بازار سرمایه ایران در می یابیم که دامنه نوسان در طی سالها چندین مرتبه تغییر کرده است. این دامنه در سال ۱۳۸۴ تا ۱۳۸۷ ۲(-+) درصد تعیین شد. از سال ۸۷ تا ۸۸ به ۳(-+) درصد افزایش یافت سپس از سال ۸۸ تا سال ۸۹ به ۳.۵(-+) درصد تغییر کرد و در سال ۱۳۸۹ تا سال ۱۳۹۴ این بازه به ۴(-+) درصد رسید و نهایتا از سال ۱۳۹۴ تا کنون این بازه در محدوده ۵(-+) درصد در جریان است.

محدوده نوسان قیمت در بازار معاملات می تواند به طور موقت با صلاحدید قانون گذاران تغییر کند. به طور مثال در دی ماه سال ۱۳۹۸ پس از به شهادت رسیدن سردار سلیمانی در کشور عراق و بالا گرفتن بی سابقه تنش ها میان ایران و آمریکا، شورای عالی بورس به مدت چهار روز بازه نوسان را به ۲(-+) درصد کاهش داد تا از هیجانی شدن بازار و سقوط شاخص جلوگیری کند و تا زمان عادی شدن شرایط حاکم بر کشور از سرمایه گذاران و شرکت ها حمایت کرده باشد.

* بهنام شیرخان، اداره امور بین الملل سازمان بورس و اوراق بهادار

ارسال نظر

شما در حال پاسخ به نظر «» هستید.
7 + 4 =

پربازدیدترین

آخرین‌های یادداشت‌ها